سال ها تصور می شد پیری فقط نتیجه فرسودگی طبیعی بدن است. سلول ها ضعیف می شوند، حافظه افت می کند، استخوان ها تحلیل می روند و مغز آرام آرام کندتر می شود. اما حالا گروهی از پژوهشگران چینی به سرنخی رسیده اند که می تواند نگاه دانشمندان به روند پیری را تغییر دهد.
آن ها پروتئینی در مغز پیدا کرده اند که ظاهرا نقش بسیار مهمی در کنترل سرعت پیر شدن بدن دارد. نکته عجیب تر اینجاست که یک آمینواسید ساده به نام دی سرین توانسته بخشی از افت شناختی موش های پیر را بهبود دهد.
این تحقیق هنوز در مراحل اولیه قرار دارد و فعلا روی انسان آزمایش نشده است. اما یافته های آن باعث شده دوباره نگاه ها به سمت هیپوتالاموس برگردد. بخشی کوچک در مغز که شاید بسیار مهم تر از چیزی باشد که قبلا تصور می شد.
پروتئین منین چرا توجه دانشمندان را جلب کرده است؟
پژوهش جدید روی پروتئینی به نام منین تمرکز دارد. پروتئینی که در هیپوتالاموس مغز فعالیت می کند و ظاهرا نقش مهمی در کنترل التهاب عصبی دارد.
هیپوتالاموس همان بخشی از مغز است که خواب، متابولیسم، دمای بدن، استرس و هورمون ها را تنظیم می کند. حالا برخی پژوهشگران معتقدند همین بخش ممکن است فرمانده اصلی روند پیری بدن باشد.
دانشمندان متوجه شدند با افزایش سن، سطح منین در بخشی از هیپوتالاموس به نام وی ام اچ به شدت کاهش پیدا می کند. این افت فقط در نورون ها دیده شد و نه در سلول های پشتیبان مغز.
برای بررسی بیشتر، پژوهشگران سطح منین را در موش های جوان عمدا کاهش دادند. نتیجه شوکه کننده بود.
موش ها خیلی زود نشانه هایی شبیه پیری پیدا کردند. التهاب مغزی بیشتر شد، حافظه افت کرد، تعادل ضعیف شد، تراکم استخوان کاهش یافت و حتی طول عمر کمتر شد.
این موضوع باعث شد محققان به این نتیجه برسند که منین احتمالا یکی از پروتئین های محافظ مغز در برابر پیری است.
دی سرین چگونه وارد ماجرا شد؟
یکی از جالب ترین بخش های تحقیق به ماده ای به نام دی سرین مربوط می شود.
دی سرین یک آمینواسید است که در مغز نقش انتقال دهنده عصبی هم دارد و برای حافظه و یادگیری اهمیت زیادی دارد.
پژوهشگران متوجه شدند وقتی سطح منین افت می کند، تولید دی سرین هم کاهش می یابد.
در واقع منین به صورت غیر مستقیم روی آنزیمی تاثیر می گذارد که مسئول ساخت دی سرین است.
این موضوع اهمیت زیادی دارد چون تحقیقات قبلی هم نشان داده بودند کاهش دی سرین با افت حافظه، کاهش انعطاف پذیری مغز و مشکلات شناختی در سنین بالا ارتباط دارد.
دی سرین به صورت طبیعی در غذاهایی مثل تخم مرغ، سویا، مغزها و ماهی وجود دارد. البته مکمل آن هم در بازار فروخته می شود.
اما اینجا یک نکته مهم وجود دارد. مصرف خودسرانه مکمل دی سرین هنوز توصیه نمی شود. چون تحقیقات انسانی کامل نشده و اثرات بلندمدت آن مشخص نیست.
آیا دانشمندان واقعا توانستند روند پیری را معکوس کنند؟
تیتر بعضی رسانه ها کمی اغراق آمیز به نظر می رسد. چون چیزی که فعلا دیده شده، بهبود برخی نشانه های پیری در موش ها است. نه توقف کامل پیری.
پژوهشگران ژن منین را دوباره وارد هیپوتالاموس موش های پیر کردند. فقط 30 روز بعد، بخشی از عملکرد حافظه، تعادل، تراکم استخوان و حتی ضخامت پوست بهتر شد.
سطح دی سرین در هیپوکامپ مغز هم افزایش پیدا کرد. همان بخشی که برای شکل گیری حافظه اهمیت حیاتی دارد.
در آزمایش دیگری، فقط مکمل دی سرین به موش ها داده شد. این بار حافظه بهتر شد اما تغییر بزرگی در پوست یا استخوان ها دیده نشد.
همین تفاوت نشان می دهد ماجرا پیچیده تر از یک مکمل ساده است.
احتمالا منین روی چند مسیر مختلف بیولوژیکی تاثیر می گذارد. از التهاب گرفته تا متابولیسم و فعالیت هورمون ها.
چرا تحقیقات ضد پیری حالا روی مغز متمرکز شده اند؟
سال ها بیشتر تحقیقات ضد پیری روی سلول ها، تلومرها یا ژنتیک متمرکز بودند. اما حالا نگاه ها آرام آرام به مغز تغییر کرده است.
برخی دانشمندان معتقدند مغز فقط قربانی پیری نیست. شاید خودش بخشی از روند پیری را کنترل می کند.
هیپوتالاموس به خاطر ارتباط مستقیم با سیستم هورمونی و متابولیسم، حالا به یکی از مهم ترین اهداف پژوهش های ضد پیری تبدیل شده است.
حتی بعضی تحقیقات جدید نشان داده اند تغییرات اپی ژنتیکی در هیپوتالاموس ممکن است با بیماری هایی مثل آلزایمر ارتباط داشته باشند.
این یعنی شاید در آینده درمان پیری فقط درباره پوست، مکمل یا ورزش نباشد. بلکه تمرکز اصلی روی تنظیم سیگنال های مغزی قرار بگیرد.
البته هنوز فاصله زیادی تا درمان واقعی پیری وجود دارد. بسیاری از داروهایی که در موش ها موفق بوده اند، هرگز در انسان نتیجه مشابهی نداشته اند.
بدن انسان پیچیده تر از آن است که بتوان با یک پروتئین یا مکمل، روند پیری را متوقف کرد.
از طرف دیگر، دستکاری مسیرهای مهم مغزی همیشه ریسک دارد. مخصوصا وقتی پای التهاب، هورمون ها و متابولیسم وسط باشد.
اما این تحقیق یک نکته مهم را دوباره یادآوری می کند. شاید پیری فقط فرسودگی تدریجی نباشد. شاید بخشی از آن توسط مغز برنامه ریزی و هدایت می شود. و اگر این فرضیه درست باشد، آینده پزشکی ضد پیری می تواند کاملا متفاوت از چیزی باشد که امروز می شناسیم.
