ابعاد دماغه راکت‌های پرتاب همواره سقف مشخصی برای اندازه محموله‌های مداری تعیین کرده است. قطر محدود فیرینگ اجازه نمی‌دهد تلسکوپ‌ها یا آنتن‌های بزرگ به صورت یکپارچه راهی مدار شوند. مهندسان برای حل این مشکل سال‌ها به مکانیزم‌های تاشو متکی بودند که ریسک خرابی بالایی دارند. پروژه تازه کالتک و دارپا نشان می‌دهد فرایند ساخت سازه در فضا بدون نیاز به مداخله مستقیم انسان می‌تواند این بن‌بست قدیمی را از بین ببرد. در این شیوه ربات آسترا بخش اولیه از یک سازه بازتابنده را قطعه به قطعه سر هم می‌کند.

در این مطلب می خوانید
  1. چالش ابعاد راکت و ضرورت ساخت سازه در فضا
  2. مکانیسم عمل ربات آسترا در اتصالات کامپوزیتی
  3. اهداف برنامه NOM4D و چشم‌انداز زیرساخت‌های مداری

انتقال قطعات جداگانه و مونتاژ آن‌ها در مدار هزینه پرتاب را کاهش داده و راندمان حجم محموله را افزایش می‌دهد. سازه‌های متراکم و فشرده فضای کمتری در راکت اشغال می‌کنند و خطر گیر کردن لولاهای چترمانند را از بین می‌برند. این تغییر رویکرد ساختار برنامه‌ریزی برای تجهیزات مداری را ساده‌تر کرده و زمینه را برای طراحی تجهیزات بزرگ‌تر فراهم می‌سازد.

تجهیزات فضایی سنتی برای باز شدن به فنرها و لولاهای متعدد وابسته‌اند. اگر تنها یکی از این مفاصل در مدار گیر کند کل پروژه با شکست مواجه می‌شود. در مقابل مونتاژ رباتیک این امکان را می‌دهد که هر اتصال پیش از تثبیت نهایی ارزیابی شود. اگر یک قطعه در جای خود قرار نگیرد بازوی رباتیک می‌تواند عملیات را اصلاح کرده و خطر از دست رفتن سرمایه را کاهش دهد.

چالش ابعاد راکت و ضرورت ساخت سازه در فضا

محدودیت‌های هندسی بدنه پرتابگرها مانع بزرگی برای توسعه ابزارهای نجومی و مخابراتی محسوب می‌شوند. برای نمونه فیرینگ راکت‌های استانداردی نظیر فالکون ۹ قطر مفیدی حدود ۵ متر دارد. این حجم فیزیکی اجازه پرتاب یکپارچه دیش‌های عریض یا تلسکوپ‌های چند ده متری را نمی‌دهد. ساخت سازه در فضا راهکاری مستقیم برای عبور از این دیوارهای ابعادی است.

با استفاده از خودکارسازی مراحل مونتاژ دیگر نیازی به طراحی مکانیزم‌های پیچیده بازشونده نیست. راکت پرتاب صرفا نقش یک باربر برای انتقال قطعات کامپوزیتی و بست‌های فلزی فشرده را ایفا می‌کند. پس از استقرار در مدار ربات‌های مخصوص وظیفه ترکیب این قطعات را بر عهده می‌گیرند و ابزارهای مداری را شکل می‌دهند.

حضور انسان در پیاده‌روی‌های فضایی با خطرات جانی و هزینه‌های بالای پشتیبانی همراه است. لباس‌های فضانوردی انعطاف کافی برای کارهای دقیق و طولانی را ندارند و خستگی فیزیکی راندمان کاری را پایین می‌آورد. بهره‌گیری از ربات‌های خودکار این خطر را حذف کرده و امکان انجام عملیات پیچیده را بدون وقفه در شرایط سخت مداری میسر می‌کند.

مکانیسم عمل ربات آسترا در اتصالات کامپوزیتی

ربات آسترا که توسط تیمی به رهبری سرجیو پلگرینو در موسسه فناوری کالیفرنیا طراحی شده بر پایه ساختار خرپایی کار می‌کند. این پروژه با بودجه دارپا پیش رفته و هدف آن مونتاژ گام به گام قطعات ساختاری است. پژوهشگران موسسه فناوری کالیفرنیا در این آزمایش توانسته‌اند یک دهانه ۱.۴ متری از یک آنتن بازتابنده را با موفقیت مونتاژ کنند.

چالش ابعاد راکت و ضرورت ساخت سازه در فضا

در این مکانیزم لوله‌های ساخته شده از فیبر کامپوزیت به همراه بست‌ها و رابط‌های آلومینیومی در یک مخزن فشرده قرار دارند. ربات آسترا قطعات را یکی پس از دیگری برداشت کرده و آن‌ها را با دقت در نقاط اتصال مشخص قفل می‌کند. جیدن سو از مهندسان هوافضای این پروژه تاکید دارد که پیاده‌سازی چنین دقت مکانیکی در بازه زمانی کوتاه چالش‌های طراحی فراوانی داشته است.

کنترل نیروهای بازخورد هنگام جا زدن قطعات آلومینیومی اهمیت بالایی دارد. در شرایط بی‌پیوستگی گرانش هرگونه فشار غیراصولی می‌تواند موجب انحراف سازه یا چرخش کل بدنه ربات شود. الگوریتم‌های آسترا نیروهای وارده را به صورت لحظه‌ای محاسبه می‌کنند تا خرپای کامپوزیتی دچار خمیدگی یا آسیب ساختاری نشود.

نوسانات شدید دما در مدار زمین چالش دیگری برای پایداری این اتصالات است. اختلاف دمای محیط میان سایه و تابش مستقیم خورشید به بیش از ۲۰۰ درجه سانتی‌گراد می‌رسد. انتخاب درست ضریب انبساط حرارتی میان لوله‌های کامپوزیتی و بست‌های آلومینیومی جلوی شل شدن یا ترک خوردن مفاصل سازه را در طول زمان می‌گیرد.

علاوه بر نوسان دما تابش شدید پرتوهای فرابنفش و وجود اکسیژن تک‌اتمی در مدارهای پایین زمین می‌تواند رزین‌های کامپوزیتی را تخریب کند. طراحی قطعات آسترا به گونه‌ای انجام شده که پوشش‌های محافظ جلوی فرسایش زودهنگام مواد را بگیرند و طول عمر سازه مونتاژشده را تضمین کنند.

همچنین به دلیل عدم وجود هوا و روغن‌کاری سنتی در خلا خطر جوش سرد میان قطعات فلزی وجود دارد. مهندسان کالتک برای جلوگیری از گیر کردن بست‌های آلومینیومی از روان‌کننده‌های جامد پیشرفته بهره برده‌اند تا فرایند قفل شدن اتصالات با حداقل اصطکاک انجام پذیرد.

اهداف برنامه NOM4D و چشم‌انداز زیرساخت‌های مداری

پروژه آسترا زیرمجموعه‌ای از برنامه NOM4D دارپا است که در سال ۲۰۲۲ توسط اندرو دتور پایه‌گذاری شد. هدف بلندمدت این برنامه تغییر شیوه تامین زیرساخت‌های فضایی و دستیابی به توانمندی ساخت مداری است. در این چارچوب پرتابگرها تنها مواد خام اولیه را منتقل می‌کنند و سازه‌های اصلی در محیط مدار ساخته می‌شوند.

ساخت سازه در فضا مکانیسم عمل ربات آسترا در اتصالات کامپوزیتی

در گام بعدی این برنامه تیمی از دانشگاه ایلینوی در اوربانا شمپین دستگاهی را برای آزمایش به ایستگاه فضایی بین‌المللی ارسال خواهد کرد. در این آزمایش پدیده تبدیل مواد مایع به جامد بررسی می‌شود تا مشخص شود آیا می‌توان رزین‌های مایع را بدون قالب‌های سنگین به لوله‌ها و بست‌های مستحکم تبدیل کرد یا خیر.

تغییر فاز مایع به جامد در شرایط ریزگرانش رفتار متفاوتی نسبت به زمین دارد. نبود نیروی گرانش باعث شکل‌گیری قطرات کروی می‌شود و شکل‌دهی دقیق آن‌ها نیازمند کنترل پرتوهای فرابنفش و قالب‌گیری ویژه است. موفقیت این روش امکان ساخت سازه‌های کیلومتری را با حداقل حجم پرتاب فراهم خواهد ساخت.

توسعه این فناوری پایه‌ای برای ساخت نیروگاه‌های خورشیدی مداری خواهد بود. این نیروگاه‌ها برای جمع‌آوری انرژی خورشید و انتقال آن به زمین به صفحاتی با عرض چند کیلومتر نیاز دارند. مونتاژ رباتیک تنها راه عملی برای احداث این نیروگاه‌ها بدون نیاز به ده‌ها پرتاب سنگین و گران‌قیمت است.

علاوه بر نیروگاه‌ها ساخت تلسکوپ‌های رادیویی با قطر چندصد متر نیز وابسته به همین شیوه است. تلسکوپ‌های فعلی به دلیل محدودیت ابعاد آینه قدرت تفکیک مشخصی دارند اما سرهم کردن آینه‌های متصل در فضا امکان مشاهده اعماق کیهان را با کیفیتی بی‌سابقه فراهم می‌آورد.

همچنین صنعت ماهواره‌های مخابراتی از این تحول بهره‌مند خواهد شد. برای مثال توسعه ماهواره‌های نظامی جدید در مدار زمین نشان می‌دهد نیاز به آنتن‌های بزرگ‌تر و ارتباطات پایدارتر در حال افزایش است. مونتاژ مداری به ماهواره‌ها اجازه می‌دهد از آنتن‌های بازتابنده بسیار بزرگ‌تر برای ارسال و دریافت داده‌ها استفاده کنند.

مدل اقتصادی صنایع فضایی با همه‌گیر شدن این فناوری تغییر خواهد کرد. شرکت‌ها به جای ساخت ماهواره‌های یکپارچه و گران، قطعات استانداردشده تولید کرده و سرهم‌بندی آن‌ها را به کارخانه‌های رباتیک مداری می‌سپارند. این روند هزینه طراحی را کاهش داده و امکان تعمیر و ارتقای سخت‌افزاری را در مدار فراهم می‌سازد.

پرسش اصلی در این مسیر میزان دوام مکانیکی اتصالات مونتاژشده در طول سال‌های متمادی است. آیا ربات‌های خودکار می‌توانند بدون نظارت مستقیم انسان سازه‌هایی بسازند که در برابر برخوردهای ریزشهاب‌سنگ‌ها و نوسانات مداری مقاومت کنند یا نیاز به بازرسی‌های دوره‌ای انسان باقی خواهد ماند؟