سال ها تصور می شد ماه جرمی کاملا بی اثر از نظر شیمیایی است؛ بدون آب مایع، بدون جو تنفسی و زیر ضربات مداوم ذرات خورشیدی. اما پژوهش های جدید نشان داده اند که سطح ماه چندان هم خاموش و بی حرکت نیست. دانشمندان دریافته اند اکسیژن فراری از لایه های بالایی جو زمین می تواند باعث اکسید شدن آهن موجود در خاک ماه شود و کانی هماتیت (شکل معدنی زنگ آهن) را به وجود آورد.
نقش باد زمین در اکسیداسیون ماه
نتایج تحقیقاتی که در مجله Geophysical Research Letters منتشر شده، نشان می دهد وقتی شرایط ماه در آزمایشگاه شبیه سازی شد و یون های اکسیژن و هیدروژن پرانرژی به پودرهای غنی از آهن تابانده شدند، یون های اکسیژن توانستند به راحتی آهن و ایلمنیت را به هماتیت تبدیل کنند، حتی در نبود آب مایع.
هیدروژن موجود در باد خورشیدی معمولا مانع اکسیداسیون می شود، اما انرژی کافی برای معکوس کردن این فرآیند نداشت. تنها هیدروژن های با انرژی بالاتر قادرند هماتیت را دوباره به فلز کاهش دهند، و این تعادل شکننده زمینه را برای تشکیل هماتیت روی ماه فراهم می کند.
چرا هماتیت بیشتر در سمت نزدیک به زمین دیده می شود؟
بررسی ها نشان می دهد هماتیت بیشتر در نزدیکی قطب های ماه و در سمتی که رو به زمین است تشکیل می شود. دلیل آن عبور ماه از دم مغناطیسی زمین در هر ماه قمری است. در این زمان، اکسیژن از جو بالایی زمین به سطح ماه منتقل می شود و همزمان سپری مغناطیسی، بیشتر هیدروژن های مزاحم برای اکسیداسیون را مسدود می کند.
این پدیده فرصتی دوره ای فراهم می آورد تا فرآیند اکسیداسیون بر سطح ماه غالب شود. مشاهدات مدارگرد هندی Chandrayaan-1 و Lunar Reconnaissance Orbiter ناسا نیز با این یافته ها هماهنگ هستند و لکه هایی از هماتیت را در نقاطی نشان داده اند که باد زمین با میزان اندکی از هیدروژن برخورد کرده است.
اهمیت این کشف
این نتایج دیدگاه تازه ای درباره شیمی سطح ماه ارائه می دهند و نشان می دهند ماه برخلاف تصور گذشته، محیطی کاملا بی اثر نیست. در واقع ارتباط زمین و ماه حتی در سطح شیمیایی نیز ادامه دارد. چنین یافته هایی می توانند درک ما از تاریخ زمین-ماه و همچنین ماموریت های آینده، از جمله برنامه های آرتمیس ناسا، را عمیق تر کنند.
به گفته محققان، اکسیژن زمین نه تنها بر جو سیاره ما تاثیرگذار است بلکه حتی در شکل گیری زنگ آهن روی قمر خاکستری مان هم نقش ایفا می کند؛ نمونه ای شگفت انگیز از تعامل دو جرم آسمانی که پیوندشان میلیون ها سال است ادامه دارد.
