یکشنبه , ۲۵ آذر ۱۳۹۷
روکیدا
نجوم، هوا و فضا

بهمن های عظیم روی زمین و مریخ و شباهت عجیب آنها

بهمن در مریخ
زمان مورد نیاز برای خواندن این نوشته: ۴ دقیقه.

در جولای سال ۲۰۱۶، بهمنی بسیار قدرتمند کوه‌های آرو (Aru) در غرب تبت را درنوردید. وقوع بهمن در مناطق کوهستانی امر عجیبی به حساب نمی‌آید اما در این مورد خاص، شرایط پیرامونی بسیار غیرمنتظره و حیرت انگیز بودند. هیچ اثری از فعالیت آغاز کننده بهمن وجود نداشت و شیب کم منطقه این رخداد حتی برای وقوع بهمن‌های کوچک هم کافی به نظر نمی‌رسید. با این وجود ۹ نفر در دهکده دانگرو جان خود را از دست دادند و این حادثه پس از بهمن سال ۲۰۰۲ در کائوکاسوس به دومین بهمن یخی بزرگ جهان تبدیل شد. در پی این حادثه، یک شکستگی به عرض ۱۰ کیلومتر مربع و عمق ۳۰ متر بر جای ماند.

دو ماه بعد از این اتفاق، تنها در فاصله چند کیلومتری از محل وقوع بهمن در کوه‌های آرو، یک “ابربهمن” دیگر به صورت کاملا مجزا از رویداد اول رخ داد. حتی بروز یک مورد از این بهمن‌های عظیم هم کاملا غیر عادی است و وقوع دو مورد از آنها در یک منطقه جغرافیایی کاملا حیرت انگیز به حساب می‌آید.

نتیجه این تحقیقات نشان می‌دهد شرایط وقوع بهمن‌ها در تبت مشابه بهمن‌هایی هستند که در نقطه دیگری از عالم رخ داده اند. جایی بسیار دورتر از زمین.

بهمن و “ابربهمن”

“ابربهمن” زمانی رخ می‌دهد که اتفاقی در حد یک فاجعه در زیربنای یخچالی کوه‌ها رخ داده باشد. در مورد بهمن‌های کوه آرو، یخ ذوب شده به این زیربنای یخی نفوذ کرده بود اما پیش بینی وقوع بهمنی در این ابعاد باز هم دور از ذهن به نظر می‌رسید. معمولا یخچال زیربنا به آنچه بر روی سطح قرار دارد با یخ بستن قفل می‌شود تا از حرکات ناگهانی توده یخی جلوگیری شود. اما وجود یخ ذوب شده به صورت آب در این بخش باعث ایجاد شرایطی شبیه به گِل و لای زیر یخ‌ها شده بود. نمونه‌های جمع آوری شده از بازمانده‌های بهمن تایید کردند که بستر یخی به صورت عمده از سنگ‌هایی رسوبی ریزدانه مانند سیلت، گِل و ماسه سنگ تشکیل شده بوده است.

در مقاله منتشر شده آمده است که ترکیب سنگ و نفوذ آب به بستر یخی به دلیل تغییرات آب و هوایی باعث بروز فاجعه آغاز کننده “ابربهمن ها” شده اند. جفری کارگل، نویسنده همکار در این مقاله به وجود مقادیر بسیار زیادی فیلیسیلیکات در نمونه‌های جمع آوری شده اشاره می‌کند. به گفته او فیلیسیلیکات “مواد معدنی به صورت گل و لای هستند که می‌توانند ساختار بسیار لغزنده به وجود آورند و در صورت خیس شدن اثر لغزندگی آنها نیز افزایش می‌یابد. گل و لای خیس ساخته شده از فیلیسیلیکات نوعی سیال غیر نیوتونی ایجاد می‌کند که پس از آغاز دفرمه شدن، با کاهش ویسکوزیته سرعت بیشتری پیدا می‌کنند. در صورت تشکیل شدن این ماده زیر بستر یخی کوهستان، یخ‌ها و سنگ‌ها می‌توانند با سرعت زیادی حتی در شیب‌های بسیار کم جا به جا شوند.

شباهت‌های موجود در زمین و مریخ

با این حال تحقیقات نشان می‌دهند اینگونه رویدادها تنها متعلق به تبت نیستند. زمانی که کارگل در سال ۱۹۸۹ از دانشگاه آریزونا فارغ التحصیل شد، برای سرگرمی به بررسی صدها دسته اطلاعاتی که توسط فضاپیمای وایکینگ ناسا از سطح مریخ به زمین ارسال میشد پرداخت. تصاویر با کیفیت جمع آوری شده توسط دانشگاه جزئیات زمین شناسی بسیار دقیقی را برای فعالیت‌های تحقیقاتی در اختیار پژوهشگران قرار می‌دادند.
با اینکه تحقیقات کارگل بر اقمار یخی خارج از منظومه شمسی متمرکز بودند، توجه وی به شبکه‌ای از کانال‌های سینوسی در بخش Argyre در جنوب سیاره سرخ جلب شد. در حالی که به مطالعه دهانه‌ها برای تشخیص جهت نور خورشید و سایه‌های ناشی از آن می‌پرداخت، کارگل دریافت که این کانال‌ها در واقع اصلا کانال نبودند. آنچه او یافته بود رشته‌هایی از مواد و شواهد احتمالی از رسوبات یخی به حساب می‌آمدند.

بر روی زمین، رشته‌های برآمده به نام esker زمانی ایجاد می‌شوند که آب به بستر یخچال‌ها نفوذ کرده و رسوب بر جای بگذارد. پس از آب شدن این یخ ها، رسوبات باقی مانده به شکل کانال‌های معکوس رودخانه در می‌آیند. اما در دهه‌های ۸۰ و ۹۰ میلادی، ادعای مشاهده موارد مشابه روی سطح مریخ بسیار بحث برانگیز می‌شد. اما تا سال ۱۹۹۷ و مطالعه شواهد تحقیقات Mars Global Surveyer ناسا بود که این ایده بیشتر پذیرفته شد و حالا پس از گذشت نزدیک به بیست سال از آن زمان می‌دانیم که شباهت‌های بسیار زیادی بین ساختار مریخ و زمین وجود دارد. ضمن اینکه شواهدی از بروز “ابربهمن”‌های مشابه روی مریخ هم در اختیار داریم.

بهمن‌های قدرتمندتر در مریخ

کارگل در این زمینه عقیده دارد: “شواهدی وجود دارند که نشان می‌دهند رانش‌های بسیار عظیمی روی مریخ رخ می‌دهند. در حال حاضر در حال مطالعه نمونه‌ای از این رانش‌ها هستیم که شباهت‌های بسیار زیادی با بهمن عظیم کوهستان آرو دارد. به نظر می‌رسد زمانی که فرآیند ذوب در اعماق یخی آغاز می‌شود گل‌های لغزنده‌ای شکل می‌گیرند و شرایط را برای یک “ابربهمن” فراهم می‌کنند که حتی می‌تواند بسیار فاجعه بار‌تر از مورد پیش آمده در کوه‌های آرو باشد.

تحقیقات نشان دهنده وجود فیلی‌سیلیکات روی مریخ هستند و مدتهاست که می‌دانیم خاک روی سطح مریخ به دلیل وزش باد به صورت دانه ریز درآمده و اندازه‌ای در حدود چند میکرون دارد”. مریخ یک سیاره خاکی است و این خاک می‌تواند شواهدی از مکانیزم احتمالی ایجاد کننده بهمن‌های بسیار بزرگ در اختیار محققین قرار دهد. از طرفی صخره‌های مریخ هم عملکرد مشابهی را برای لغزش بسترهای یخی به نمایش می‌گذارند. اما نکته جالب‌تر آنجاست که پیش بینی می‌شود “ابربهمن”‌هایی با اندازه صدها هزار برابر بزرگتر از آنچه در کوه‌های آرو رخ داد قبلا در منطقه Argyre مریخ به وقوع پیوسته است.

می دانیم که مریخ در گذشته بسیار پر آب‌تر از آنچه امروز دیده می‌شود بوده است و روی آن یخچال‌هایی وجود داشته‌اند که به دلیل تغییرات آب و هوایی مریخ حالا از بین رفته یا بسیار کوچکتر شده اند. پس می‌توان نتیجه گرفت رویدادهای مشابهی روی زمین و مریخ اتفاق افتاده‌اند و اطلاعات مداری جمع آوری شده از سیاره سرخ هم همین نکته را تایید می‌کنند. چنین نکته‌ای بی تردید در برنامه ریزی‌های بشر برای مسکونی کردن مریخ اثر گذاری چشمگیری خواهد داشت.

منبع: howstuffworks

بهمن‌های عظیم روی زمین و مریخ و شباهت عجیب آنها
شما چه امتیازی می‌دهید ؟

مطالب مرتبط

اصل انسان نگر چیست؟ چرا جهان مناسب حیات ما انسان ها است؟

پرشان شاکری فر

سرعت چرخش زمین چقدر است؟

الف

تصاویر سیاره مشتری که با تابلوهای نقاشی امپرسیونیسم اشتباه گرفته می شوند!

آرمان شریعتی

بدترین اتفاقی که می‌تواند برای رودستر فضایی ایلان ماسک بیفتد

الف

چرا مردان علاقه ای به محافظت از محیط زیست ندارند؟

فاطمه نوروزی

سیارک منقرض کننده دایناسورها، فاجعه ای جهانی شگفت انگیزتر از آنچه تصور می‌شد به بار آورده

پرشان شاکری فر

دیدگاه ارزشمند شما درباره این مطلب چیست؟