ویندوز ویستا همیشه محبوب نبود. اما ریشه خیلی از قابلیت های امروز است. بسیاری فکر می کنند این ویژگی ها در ویندوز 7 آمدند. واقعیت چیز دیگری است. این مقاله وبلاگی را تیم روکیدا برای شما بازنویسی کرده است. هدف روشن کردن نقش ویستا در پیشرفت ویندوز است.
ویستا تازه تر از ایکس پی بود. طراحی ها را هم صیقل داد. اما زیر سایه ایکس پی ماند. بعد با آمدن ویندوز 7 تقریبا فراموش شد. با این حال ویستا ایده های مهمی آورد. من فهرستی از آن ها آماده کردم. این فهرست نشان می دهد کدام قابلیت ها اول در ویستا دیده شدند.
فرمت سند XPS در ویندوز ویستا
ایکس پی اس یک فرمت سند ثابت است. شبیه پی دی اف کار می کند. هدف یکنواختی چاپ روی همه دستگاه ها است. در ویستا می شد فایل ایکس پی اس ساخت و دید. این فرمت مقیاس برداری بدون افت کیفیت دارد. رندر با شتاب گیری گرافیکی هم پشتیبانی می شد. ویستا یک خط لوله چاپ تازه آورد. خروجی چاپ با کیفیت بالاتر ارائه شد. این خروجی از سیستم قدیمی جی دی آی بهتر بود. محبوبیت ایکس پی اس کمتر از پی دی اف ماند. اما در ویندوزهای جدید به صورت بومی هست. به همین دلیل در محیط های سازمانی هنوز دیده می شود.
کنترل والدین در ویندوز ویستا
اوایل دهه 2000 عصر ورود کودکان به رایانه بود. مایکروسافت این موج را دید. ویستا مجموعه ای از کنترل های والدین آورد. این کنترل ها نظارت و محدودیت را ممکن کردند. فیلتر وب ویستا برجسته بود. والدین می توانستند سایت ها را بر اساس دسته مسدود کنند. مثلا محتوای بزرگسال یا قمار. امکان بستن برخی سایت های خاص هم بود. این قابلیت عادات وبگردی کودکان را تغییر می داد. متاسفانه استفاده گسترده پیدا نکرد.
محدودیت زمانی نیز اضافه شد. ورود در ساعات مشخص غیرممکن می شد. اگر کاربر وارد بود دسترسی قطع می شد. محدودیت بازی هم موجود بود. ژانرها یا رده سنی را می شد بست. محدودیت برنامه ها هم ارائه شد. مدیر می توانست فهرست مجاز بسازد. گزارش فعالیت نیز همه رویدادها را ثبت می کرد. این مجموعه برای آن زمان عمیق و کامل بود.
سوپرفچ و ردی بوس در ویستا
سوپرفچ فناوری مدیریت حافظه بود. برنامه های پرکاربرد را پیش بارگذاری می کرد. اجرای برنامه ها سریع تر می شد. چون داده ها قبلا در حافظه بودند. سوپرفچ تکامل پیش فچر ایکس پی بود. پیش فچر فقط بوت و شروع برنامه ها را تند می کرد. آن هم با پیش بارگذاری فایل های مورد نیاز. سوپرفچ الگوهای بلندمدت کاربر را یاد می گرفت. حتی قبل از اجرا برنامه را آماده می کرد. برای همین ویستا گاهی سریع تر حس می شد. روشن می کردید وورد و اکسل تقریبا فوری باز می شدند.
ردی بوس مکمل سوپرفچ بود. سیستم از فلش یو اس بی یا کارت اس دی به عنوان کش استفاده می کرد. فلش از رم کندتر است. اما آن زمان اس اس دی نایاب بود. فلش نسبتا سریع تفاوت می ساخت. داده های پرتکرار در کش نگه داشته می شد. سوپرفچ با ردی بوس داده بیشتری در ذخیره سریع جا می داد.
مدل درایور نمایش WDDM در ویستا
دبلیو دی دی ام معماری تازه درایور گرافیک بود. جایگزین مدل ایکس دی دی ام در ایکس پی شد. عملکرد و پایداری و گرافیک را بهتر کرد. این معماری هنوز در حال تکامل است. نخستین نسخه در ویستا آمد. بنابراین فناوریی بنیادی محسوب می شود.
نسخه 1.0 رندر را به جی پی یو سپرد. بار سی پی یو کمتر شد. این امکان ایرو را عملی کرد. حافظه ویدیویی مجازی نیز معرفی شد. هر برنامه حافظه مجازی خودش را داشت. داده یک برنامه دیگری را خراب نمی کرد. سوییچ وظایف جی پی یو هم سریع تر شد. فریز شدن دسکتاپ کمتر رخ می داد. داده بدون استفاده از وی رم به رم سیستم می رفت. دایرکت تری دی 10 نیز با ویستا آمد. گرافیک سه بعدی پیشرفته تر شد.
پشته صوتی جدید در ویستا
بهبود فقط گرافیک نبود. کل پشته صوتی نیز بازنویسی شد. ایکس پی از دایرکت ساند استفاده می کرد. برای کاربران عادی بد نبود. اما نیاز حرفه ای ها را برآورده نمی کرد. تاخیر بالا در تولید موسیقی مشکل بود. ضبط و پردازش زنده دشوار می شد.
ویستا تغییرات زیادی برای صدا آورد. رابط های برنامه نویسی جدید معرفی شدند. امکانات صدا بیشتر شد. پایداری و انعطاف و تاخیر بهتر شدند. معماری صوتی یونیورسال هم آمد. درایورهای استاندارد برای سخت افزار سازگار را تعریف کرد. نصب درایورها آسان تر شد. نصب دستی و خودکار هر دو ساده شد.
آپوها نیز معرفی شدند. آبجکت های پردازش صوت بین برنامه و دستگاه می نشینند. پردازش استاندارد صدا را ممکن می کنند. مثلا تقویت باس و همسطح سازی بلندی.
امنیت ASLR در ویستا
ای اس ال آر یک جهش امنیتی بود. چیدمان فضای آدرس را تصادفی می کرد. محل بارگذاری اجزای مهم برنامه ثابت نبود. اکسپلویت های حافظه سخت تر شدند. قبل از این برنامه ها و کتابخانه ها ثابت بارگذاری می شدند. هکر آسیب پذیری را پیدا می کرد. سپس اکسپلویت روی همه سیستم ها کار می کرد. چون آدرس ها قابل پیش بینی بودند. ویستا این الگو را شکست. نوشتن اکسپلویت به مراتب سخت تر شد.پ
جستجوی ویندوز در ویستا
ویستا سرویس ایندکس قدیمی و سنگین را کنار گذاشت. موتور ایندکس جدید معرفی شد. این موتور هنوز استفاده می شود. نام فایل و محتوا و فراداده را در پس زمینه اسکن می کند. جستجو بسیار سریع تر از روش قدیمی شد.
جستجو به منوی استارت و فایل اکسپلورر آمد. دسترسی روزمره به جستجو ساده شد. کیفیت تجربه کاربر بالا رفت. بازگشت به ایکس پی بعد از این تغییر سخت بود.
رمزگذاری درایو با بیت لاکر در ویستا
بیت لاکر رمزگذاری کامل دیسک را آورد. می توانید یک درایو یا پارتیشن را کامل رمز کنید. این روش از داده هنگام سرقت لپ تاپ محافظت می کند. بدون کلید در تی پی ام یا یو اس بی دسترسی ممکن نیست. بدون گذرواژه درست فایل ها باز نمی شوند. داده شرکت و فایل شخصی امن می ماند.
بیت لاکر بیرون از سازمان کمتر شناخته شد. در دوره ویندوز 10 همه گیرتر شد. آن زمان رمزگذاری دستگاه استاندارد شد. تی پی ام 2.0 و بوت امن نیز رایج شدند. خیلی ها همان موقع نام بیت لاکر را شنیدند. اما ریشه آن به ویستا برمی گردد.
کنترل حساب کاربری UAC در ویستا
آن هشدار معروف را می شناسید. وقتی فایلی را باز می کنید پیام اجازه می آید. این همان یو ای سی است. ویستا آن را معرفی کرد. هدف جلوگیری از تغییرات غیرمجاز سیستم بود. حتی مدیر سیستم هم باید تایید می داد.
این قانون برای همه برنامه ها بود. بدافزار با دسترسی مدیر دیگر آسان عمل نمی کرد. ابتدا یو ای سی خیلی سختگیر بود. بعد نسخه های جدید تعادل بهتری آوردند. در ویندوز 7 یک اسلایدر اضافه شد. می شد بسامد هشدار را تنظیم کرد. در ویستا نیز امکان خاموش کردن کامل وجود داشت. البته توصیه نمی شد.
مدیر پنجره دسکتاپ و ایرو در ویستا
بسیاری از ویستا فقط یک چیز را دوست داشتند. همان تم شیشه ای ایرو. میانه دهه 2000 موج طراحی جدید بود. سیستم عامل ها ظاهر براق و روان گرفتند.
ایرو شفافیت شیشه ای به حاشیه پنجره ها آورد. نوار وظیفه هم شفاف شد. انعکاس های ظریف هم اضافه شد. رابط کاربری براق و سبک به نظر می رسید. انیمیشن های نرم هنگام باز و بسته شدن اجرا می شد. ویندوز فلیپ نمای سه بعدی از پنجره ها می داد. با کلید ویندوز به علاوه تب فعال می شد. جایگزین چشم نواز آلت به علاوه تب بود.
همه این ها با دی دبلیو ام ممکن شد. مدیر ترکیب پنجره ها محتوای پنجره ها را در حافظه نگه می داشت. سپس تصویر نهایی دسکتاپ را می ساخت. شتاب سخت افزاری جی پی یو استفاده می شد. بار سی پی یو کم می شد. اثرات گرافیکی روان اجرا می شدند.
خیلی ها هرگز ویستا را تجربه نکردند. بنابراین ایرو را به ویندوز 7 نسبت می دهند. ویندوز 7 آن را بهتر و سریع تر کرد. اما تولد ایرو در ویستا بود. ویندوز 8 مترو را آورد و ایرو کنار رفت. در ویندوز 11 شفافیت دوباره برگشته است. میراث ایرو دوباره نفس می کشد.
ویستا شهرت خوبی نداشت. بخشی از نارضایتی منصفانه بود. خیلی از بهبودها سخت افزار قوی می خواست. روی سیستم های ضعیف تجربه بد می شد. همین موضوع پذیرش عمومی را کم کرد.
با این حال باید حق ویستا را ادا کرد. فناوری های آینده نگر در آن دیده شد. پایه نسخه های بعدی ویندوز همان جا ریخته شد. امنیت بهتر شد. عملکرد ارتقا یافت. گرافیک و صدا مدرن شدند. بسیاری از قابلیت های امروز از آن زمان شروع شدند.
