نشستن طولانی مدت به یکی از بزرگ‌ترین تهدیدهای خاموش سلامت انسان تبدیل شده است. بسیاری از متخصصان آن را «سیگار کشیدن جدید» می‌دانند، چون اثرات منفی مشابهی بر بدن دارد. حالا برای نخستین بار گروهی از پژوهشگران در انگلستان به نتیجه‌ای جالب رسیده‌اند: ترکیبات خاصی در کاکائو به نام فلاوانول می‌توانند اثرات زیان‌بار نشستن طولانی بر رگ‌های خونی را کاهش دهند.
در زمانه‌ای که بیشتر روزمان را پشت میز، روی صندلی یا در حال تماشای صفحه موبایل می‌گذرانیم، آسیب‌های ناشی از بی‌تحرکی بیش از هر زمان دیگری خودشان را نشان داده‌اند. پژوهش‌ها می‌گویند هر دو ساعت تماشای تلویزیون در حالت نشسته، خطر چاقی را 23 درصد و احتمال ابتلا به دیابت را 14 درصد افزایش می‌دهد. مطالعه دیگری نشان داده که فقط یک ساعت نشستن مداوم می‌تواند احتمال ابتلا به سارکوپنی یعنی تحلیل عضلانی وابسته به سن را تا 33 درصد بالا ببرد. این بی‌تحرکی طولانی علاوه بر موارد بالا، می‌تواند باعث درد در ناحیه گردن، کمر و شانه‌ها هم بشود.
با چنین آمارهایی مشخص است که زیاد نشستن برای بدن ما خوب نیست، اما در میان این اخبار نگران‌کننده، پژوهش جدیدی امید تازه‌ای آورده است. این بار پای یک ماده خوشمزه در میان است: کاکائو.
چرا نشستن به رگ‌های خونی آسیب می‌زند؟
یکی از دلایل اصلی خطرناک بودن نشستن طولانی این است که عملکرد طبیعی دستگاه گردش خون را مختل می‌کند. وقتی عملکرد رگ‌ها کاهش یابد، حتی در حد کم، احتمال بروز بیماری‌های قلبی و عروقی مانند سکته یا حمله قلبی افزایش پیدا می‌کند.
پژوهش‌های قبلی نشان داده بودند که ترکیباتی به نام فلاوانول‌ها که در برخی گیاهان وجود دارند، می‌توانند نقش محافظتی برای قلب و رگ‌ها داشته باشند. همین موضوع باعث شد محققان دانشگاه بیرمنگام در بریتانیا بررسی کنند که آیا این ترکیبات می‌توانند هنگام نشستن طولانی هم از رگ‌های خونی محافظت کنند یا نه.
آن‌ها برای انجام این بررسی، 40 مرد جوان سالم بین 18 تا 45 سال را انتخاب کردند. سپس با اندازه‌گیری شاخصی به نام حداکثر مصرف اکسیژن یا VO2 Peak میزان آمادگی بدنی هر فرد را سنجیدند. 20 نفر از آن‌ها در گروه با آمادگی بالا و 20 نفر دیگر در گروه با آمادگی پایین قرار گرفتند.
سپس هر گروه را به دو زیرمجموعه تقسیم کردند. نیمی از آن‌ها نوشیدنی کاکائویی با مقدار بالای فلاوانول (حدود 695 میلی‌گرم در هر فنجان) دریافت کردند و نیم دیگر نوشیدنی مشابه اما با فلاوانول بسیار کم (حدود 5.6 میلی‌گرم). بعد از مصرف نوشیدنی، از همه شرکت‌کنندگان خواسته شد دو ساعت تمام روی صندلی بنشینند و هیچ فعالیتی انجام ندهند.
نتایج شگفت‌انگیز فلاوانول‌ها
برای سنجش تاثیر نشستن و نوشیدنی‌ها، پژوهشگران از روشی به نام اتساع وابسته به جریان (Flow Mediated Dilation) استفاده کردند که میزان سلامت و انعطاف‌پذیری رگ‌ها را در بازو و پا اندازه‌گیری می‌کند.
نتایج نشان داد در هر دو گروه با آمادگی بالا و پایین، افرادی که نوشیدنی حاوی فلاوانول بالا نوشیده بودند، هیچ کاهش قابل توجهی در عملکرد رگ‌های خود نداشتند. در مقابل، افرادی که نوشیدنی کم‌فلاوانول مصرف کرده بودند، کاهش جریان خون، افزایش فشار خون دیاستولیک و افت اکسیژن‌رسانی به عضلات را تجربه کردند.
به گفته دکتر سم لوکاس، یکی از نویسندگان مطالعه، سطح آمادگی بدنی به تنهایی نمی‌تواند جلوی کاهش موقتی عملکرد رگ‌ها را در اثر نشستن بگیرد، اما نوشیدن کاکائوی سرشار از فلاوانول می‌تواند از این افت جلوگیری کند. او توضیح می‌دهد که بعد از مصرف نوشیدنی پر فلاوانول، عملکرد رگ‌های همه شرکت‌کنندگان حتی پس از دو ساعت نشستن بدون تغییر باقی ماند.
این اولین بار است که تاثیر محافظتی فلاوانول‌ها بر رگ‌های خونی، بدون توجه به میزان آمادگی جسمانی افراد، به طور مستقیم اثبات می‌شود.
منابع دیگر فلاوانول و نقش آن در سبک زندگی امروزی
اگر اهل نوشیدن کاکائو نیستید، منابع دیگری هم وجود دارد که فلاوانول زیادی دارند. بر اساس گفته پژوهشگران، میوه‌هایی مانند سیب، آلو، انواع توت، مغزها، چای سبز و چای سیاه، شراب قرمز، کلم‌برگ، گوجه‌فرنگی و هلو همگی سرشار از این ترکیب مفید هستند.
دکتر کاترینا رندیرو، یکی از نویسندگان این پژوهش، تاکید می‌کند که در دنیای امروزی با شیوع بالای زندگی کم‌تحرک، استفاده از خوراکی‌ها و نوشیدنی‌های سرشار از فلاوانول، در کنار وقفه‌های کوتاه هنگام کار مثل چند دقیقه پیاده‌روی یا ایستادن، می‌تواند راهی ساده برای تقویت سلامت رگ‌ها در طولانی مدت باشد، بدون توجه به میزان آمادگی بدنی هر فرد.
او اضافه می‌کند که تاثیر فلاوانول‌ها در کنار حرکات کوتاه مثل قدم زدن‌های چند دقیقه‌ای بین کار یا ایستادن پشت میز، می‌تواند ترکیبی ایده‌آل برای محافظت از سلامت قلب باشد.
مطالعه کامل این پژوهش در مجله Journal of Physiology منتشر شده است و بار دیگر نشان می‌دهد که گاهی تغییرات ساده در سبک زندگی، مثل نوشیدن یک فنجان کاکائوی خالص و تلخ، می‌تواند اثر قابل توجهی بر سلامت ما بگذارد.
در نهایت پیام این تحقیق روشن است. اگر بیشتر وقت خود را پشت میز یا روی مبل می‌گذرانید، لازم نیست احساس گناه کنید، فقط کافی است گاهی برخیزید، چند قدم راه بروید و یک فنجان کاکائوی طبیعی و تلخ بنوشید. شاید همین کار کوچک، محافظ بزرگی برای قلب و رگ‌های شما باشد.
